Crisis bij sociaal werkbedrijf gemeente Utrecht na miljoenenschuld: directeur geschorst, gemeenteraad verbijsterd

© ANP
Utrecht - Een plotselinge schuld van 2,2 miljoen euro, een geschorste directeur en een opgestapte raad van commissarissen. Het is crisis bij UW, het sociaal ontwikkelbedrijf van de gemeente Utrecht. Raadsleden zijn verbijsterd en slijpen de messen.
De gemeente moet diep in de buidel tasten om de problemen bij UW op te lossen. Het sociaal werkbedrijf is onder verscherpt toezicht gesteld, er wordt gewerkt aan een herstelplan. Toch bestaat de kans dat ook dit jaar sprake is van een begrotingstekort.
Dagelijks zijn meer dan 600 mensen via UW aan de slag bij bedrijven, instellingen en overheden in de regio Utrecht. De gemeenteraad heeft zorgen over de inwoners die afhankelijk zijn van deze ontwikkelbanen. Er leven ook veel vragen, zoals: hoe kon dit gebeuren en waarom wist de gemeente lange tijd van niets?

Utrechtse Werkbedrijven (UW) helpt kwetsbare inwoners aan passend werk in een beschermde omgeving en biedt ook re-integratietrajecten. De gemeente is de enige aandeelhouder van de bv, en daarmee eigenaar. Wethouders Linda Voortman (Werk & Inkomen) en Susanne Schilderman (Financiën) zijn eindverantwoordelijk.

Sommige informatie over de financiële janboel bij UW ligt dermate gevoelig dat de gemeenteraad pas ruim een maand geleden onder geheimhouding op de hoogte is gebracht. De informatie uit de raadsbrief is nu grotendeels openbaar gemaakt. Maar vanwege het lopende onderzoek is nog niet bekend wat de precieze reden is geweest om de directeur te schorsen.
Wat wel duidelijk is: het miljoenentekort bij het sociaal werkbedrijf komt afgelopen zomer uit de lucht vallen. UW ziet de financiële toekomst in het voorjaar nog rooskleurig. Ook in de aandeelhoudersvergadering van 11 juli is de verwachting dat het jaar met een kleine plus wordt afgesloten.
Drie weken later is alles anders. Een grote, niet nader genoemde, klant valt "abrupt" weg. Een opdrachtgever waarvan UW veel te afhankelijk blijkt. Directeur Gertjan Stoker krijgt op 1 augustus intern signalen dat een fors financieel tekort wordt verwacht door het wegvallen van de dubbele omzet die deze klant die eerste maanden van 2023 oplevert. Omzet die al wel is meegenomen in de begroting en waarmee andere tekorten worden gecompenseerd.
Het duurt vervolgens tot 21 september totdat Stoker telefonisch contact legt met de directeur van de dienst Werk & Inkomen (W&I). Er volgen meerdere overleggen. W&I wil een grondige analyse van de problemen en licht de verantwoordelijke wethouders in.
In november wordt de gemeente om een aanvullende subsidie gevraagd. Zo kunnen onder meer de decembersalarissen van de medewerkers worden uitbetaald. Op 12 december verleent het gemeentebestuur een aanvullende subsidie van 1,5 miljoen euro.

Schorsing directeur

In de weken voor Kerst wordt het onrustig. Na nieuwe informatie over het contract met de weggevallen klant wordt directeur Stoker op 22 december geschorst op verzoek van de raad van commissarissen. Een dag later informeert de wethouder de gemeenteraad onder geheimhouding.
Het rommelt ook bij de raad van commissarissen, de toezichthouder die de problemen niet eerder opmerkte. De voorzitter die sinds 12 december aan de slag is, stapt 28 december op. Ze is geschrokken van de situatie, waarvan ze onvoldoende op de hoogte zou zijn geweest. Een dag na het vertrek van de voorzitter stappen ook de andere leden op.

Rvc-voorzitter Van Schie
Provinciaal VVD-gedeputeerde André van Schie was tot augustus voorzitter van de raad van commissarissen van UW. Inhoudelijk verwijst hij naar de gemeente. Zijn vertrek als rvc-voorzitter wil hij wel toelichten. "Ik ben in augustus gedeputeerde geworden van de provincie Utrecht. Die functie laat zich niet combineren met een nevenfunctie als deze."

Van Schie heeft vernomen dat er onderzoek wordt gedaan in opdracht van de gemeente Utrecht. "Desgevraagd zal ik daar natuurlijk aan meewerken, door vragen te beantwoorden die gaan over de periode dat ik voorzitter rvc was."

Gemeenteraad wil opheldering

De veertig vragen die de gemeenteraad indiende, zijn nu beantwoord. "Ik maak me wel echt zorgen", zegt Rik van der Graaf van de ChristenUnie. "UW biedt heel veel mensen met een afstand tot werk een mogelijkheid toch deel te nemen aan allerlei vormen van arbeid. Door deze problemen staat dat echt serieus onder druk en dat is in de eerste plaats voor al deze mensen die er afhankelijk van zijn een groot probleem. Om die reden hebben we ook de vragen opgesteld aan het college."
Ook GroenLinks, PvdA en de CDA vinden dat hoe dan ook voorkomen moet worden dat kwetsbare inwoners slachtoffer worden. "UW is heel belangrijk voor de stad om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen", zegt PvdA-raadslid Ilse Raaijmakers. Ook vindt de PvdA dat de optie onderzocht moet worden om UW onderdeel van de gemeente te maken.
CDA'er Bert van Steeg wil precies weten hoe het UW-tekort wordt gefinancierd. "En de vraag ligt op tafel hoe het vertrouwen in UW hersteld kan worden. Zeker ook voor de mensen die er afhankelijk van zijn. Ik heb ook vragen over de financiële consequenties voor langere termijn en de rol van het college."
Dat geldt ook voor Cees Bos van Stadsbelang. "Het college heeft te laat geschakeld en de raad weer niet tijdig in positie gebracht. We hebben nooit kunnen bevroeden dat UW zo kwetsbaar is en hebben cijfers opgevraagd om zelf te kunnen beoordelen hoe het zit." Bos stipt ook de toezichthoudende rol aan van de raad van commissarissen. Hij wijst erop dat de problemen onder de vertrokken rvc-voorzitter Van Schie zijn ontstaan. "Zo blijkt maar weer dat politici slecht kunnen ondernemen", zegt hij over de provinciebestuurder.

Reactie UW

Volgens UW zijn de werkplekken "absoluut niet in gevaar". Waarnemend directeur Maurice van Hoek: "Het behoud van werkgelegenheid en daarmee een inkomen voor onze mensen waren de belangrijkste redenen voor de gemeente om te besluiten tot het geven van een extra financiële bijdrage."
Het herstelplan bij UW is concreet. Sneller inzicht in actuele resultaten en risico's is een belangrijk punt. "We gaan ook vaker om de tafel zitten met onze aandeelhouder, de gemeente Utrecht, van een keer per kwartaal naar een keer per maand."
Ook de salesfunctie wordt versterkt om aanvullend en voldoende passend werk binnen te halen. "Daarmee willen we ook de afhankelijkheid van enkele grote opdrachtgevers verminderen en meer contractuele zekerheden inbouwen, ook voor de langere termijn."
Ook de instroom voor reïntegratietrajecten moet structureel op peil blijven. "Daarnaast willen we meer medewerkers laten uitstromen naar geschikte werkplekken bij bedrijven en instellingen in de regio, bij voorkeur via een detachering, zodat UW de begeleiding kan blijven geven die nodig is. Dit is een andere belangrijke bron van inkomsten."
"Voor mij is de rode draad dat er echt wel maatregelen genomen zijn, dat is fijn", zegt Van der Graaf van de ChristenUnie. Maar er is wel meer helderheid nodig over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Dus daar zullen we in het debat ook nog wel over spreken."
Het politieke debat over de problemen bij UW is op donderdag 8 februari.