Metaalfabriek in De Meern heeft nog altijd geen grip op kankerverwekkend nikkelpoeder

© Koen Laureij
De Meern - Al jaren lukt het de Base Metal fabriek in De Meern niet om veilig om te gaan met nikkelpoeder. Vorige week ontsnapte nikkelpoeder bij onderhoudswerkzaamheden. Twee maanden eerder kwam de Onderzoeksraad voor Veiligheid juist met een rapport over een vorig lek in 2022. En ook in de jaren ervoor ging het mis met nikkelpoeder in de fabriek.
Nikkelpoeder is een stof die bij inademen kanker kan veroorzaken. Als het poeder in aanraking komt met zuurstof, of met gewone lucht, dan vliegt het bij kamertemperatuur spontaan in brand. Het poeder wordt gebruikt om reacties op te wekken in onder andere de voedingsmiddelenindustrie. De Meernse fabriek was van 2006 tot 2023 eigendom van BASF. Het chemieconcern verkocht de fabriek aan een investeringsmaatschappij, die het de naam IQatalyst gaf.

Lekke sensoren

De afgelopen jaren zijn er vele incidenten geweest. Zo ontsnapte er in april 2022 maar liefst 395 kilo van het product. Door lekke sensoren in de vulmachine kwam er lucht bij het proces. "De zuurstof uit de lucht reageert onder hittevorming met het nikkelpoeder waardoor de kunststof manchet smelt", schrijft de Onderzoeksraad voor Veiligheid. "Hierdoor ontstaat een gat waardoor de resterende inhoud van de totebin (een transportcontainer, red.) ongehinderd uit de verpakkingsinstallatie de fabriekshal in kan stromen."
De Onderzoeksraad legt uit hoe het fout heeft kunnen gaan: "De emissie is terug te voeren op drie zaken: Het ontwerp van de verpakkingsinstallatie; De wijze waarop controle na het onderhoud is uitgevoerd en; De overdracht (tussen twee ploegen van werknemers, red.) voorafgaande aan het losproces."
Naar aanleiding van het incident in 2022 heeft de Arbeidsinspectie een strafrechtelijk onderzoek gedaan. Dat dossier is overgedragen aan het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Die bestudeert het rapport op dit moment en weet over circa twee maanden of ze het bedrijf strafrechtelijk gaan vervolgen.
Maar we zorgen ervoor dat we leren van wat er misgaat.
Woordvoerder van IQatalyst
Volgens een woordvoerder van het bedrijf is bij het incident van vorige week maar een beperkte hoeveelheid nikkelpoeder vrijgekomen, waarschijnlijk zelfs minder dan één kilo. "Maar dat onderzoeken we nog", zegt de woordvoerder namens IQatalyst. "Het vrijgekomen nikkelpoeder is binnen de muren van de fabriek gebleven, en zelfs binnen de afscherming rond de installatie." Die afscherming was speciaal opgebouwd vanwege onderhoudswerkzaamheden en moest voorkomen dat nikkelpoeder zich kan verspreiden bij een lek. Het bedrijf benadrukt dat er voor de omgeving van de fabriek geen enkel risico is geweest. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied voert namens de Provincie Utrecht een onderzoek uit naar het incident. Zij bevestigen de lezing van het bedrijf.
Naast deze twee recente incidenten zijn er meerdere lekken geweest. Tussen december 2017 en maart 2022 zijn er volgens de Onderzoeksraad 28 storingen geweest. "Bij enkele van deze storingen is nikkelpoeder (stuivend) vrijgekomen uit de installatie", stelt de raad. In 2015 schreef RTV Utrecht dat een incident het vijfde probleem met nikkelpoeder was in drie jaar tijd.
In februari 2015 was er een groot incident. Toen ontsnapte 90 kilo nikkelpoeder bij het verplaatsten van een container, een zogenoemde totebin. Een technisch defect zorgde eerst voor een klein lek, en daarna lekte achtereenvolgens 20 en 70 kilo weg.
Naar aanleiding van dat ongeval deed de Onderzoeksraad voor Veiligheid eerder al onderzoek. Die constateerde onder andere dat er defecten waren aan de installatie. "Op basis van de gehouden interviews en de ontvangen informatie concludeert de Onderzoeksraad dat het ongeval kon ontstaan door zowel organisatorische als technische tekortkomingen", schreef de raad in 2017.
En dan was er nog een incident in augustus 2012. Dat probleem werd veroorzaakt doordat een medewerker die met de stof werkte niet goed was opgeleid. En in oktober 2013 stond een kraan dicht, die water had moeten toevoegen aan het proces. Zonder water ontstond er hitte, wat ook weer leidde tot een lek.

Grote investeringen

In een reactie op dit artikel laat een woordvoerder van IQatalyst weten dat er na het incident van 2015 veel is gebeurd. "Er zijn grote investeringen gedaan zowel in technische verbeteringen als in de manier waarop we met opleidingen omgaan en met de hele veiligheidscultuur", zegt de woordvoerder deze week tegen RTV Utrecht. Het bedrijf erkent dat er af en toe dingen misgaan. "Maar we zorgen ervoor dat we leren van wat er misgaat." Zo hebben de werknemers afdoende persoonlijke beschermingsmiddelen. De woordvoerder benadrukt dat bij alle beschreven incidenten met nikkelpoeder er voor de omgeving van de fabriek geen enkel risico is geweest.
Het bedrijf kent niet alleen ongelukken met nikkelpoeder, er waren in het verleden ook incidenten met wolken van onder andere stikstofoxides die uitgestoten werden.